به مناسبت سالگرد شهادت بانوی بیهمتا، حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها)، این نوشتار نگاهی دوباره به جلوههای «بخشش و انفاق» در سیره نورانی آن حضرت دارد؛ سیرهای که آیات قرآن، زمینه و پشتوانه آن است.
خدای متعال در توصیف عمل صالح – برای زن و مرد – میفرماید:
«وَ مَنْ یَعْمَلْ مِنَ الصّالِحاتِ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ…» (نساء، ۱۲۴)
و در جای دیگر، انفاق را از نشانههای بلند ایمان میشمرد:
«الَّذینَ یُنفِقونَ أموالَهُم فی سَبیلِ اللّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعونَ ما أَنْفَقوا مَنّاً وَ لا أَذى…» (بقره، ۲۶۲)
و در وصف اهل ایثار میفرماید:
«وَ یُؤثِرونَ عَلى أَنفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ» (حشر، ۹).
در میان همه الگوها، حضرت زهرا (س) قله این معانی است؛ زندگی کوتاه اما پُربرکت او از آغاز تا پایان، صحنهای پیوسته از ایثار و بخشش بود؛ به گونهای که در برابر هیچ نیازمندی، دست رد بر سینه او ننهاد.
«ایثار» یعنی دیگری را بر خود مقدم داشتن، و «انفاق» یعنی جدا کردن مال از خویش برای رضای خدا. اگر این دو واژه را از دل آیات قرآن بیرون بیاوریم و در قالب یک زندگی مجسّم ببینیم، یکی از روشنترین تجلّیهای آن، سیره حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) است؛ بانویی که حتی در تنگدستی، از آنچه دوست میداشت در راه خدا میبخشید.
۱. درآمد فدک
از املاک «فدک» – که از اموال پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) بود – عایدی قابل توجهی به دست میآمد. حضرت زهرا (س) از آن همه، تنها به اندازه قوت و نیاز ساده زندگی خود برمیداشت و باقی را بیهیچ منّت، در میان نیازمندان تقسیم میکرد. دنیا در نگاه او هدف نبود؛ تنها ابزاری برای خدمت به بندگان خدا بود.
۲. وصیت به انفاق حتی در واپسین لحظات
آن بانوی بزرگوار، در آستانه شهادت نیز از یاد دیگران غافل نشد. در وصیتهای خود به امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) سفارش کرد که بخشی از اموالش میان زنان خاندان پیامبر (ص) و بنیهاشم تقسیم شود. حتی هنگام وداع با دنیا، دغدغهاش دلهای دیگران بود نه اندوختههای شخصی.
۳. ایثار در شب عروسی
داستان پیراهن عروسی حضرت زهرا (س) از مشهورترین نمونههای ایثار اوست. در شب ازدواج، وقتی نیازمندی به در خانه آمد، آن حضرت پیراهن نو و زیبای عروسی را به سائل بخشید و خود با جامهای ساده و کهنه به خانه داماد رفت. وقتی پیامبر (ص) از این رفتار پرسید، عرضه داشت:
«پدر جان! آن را به نیازمند دادم»
و سپس این آیه را یاد کرد:
«لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّى تُنفِقوا مِمّا تُحِبّونَ» (آلعمران، ۹۲)
گویی آیه قرآن را نه فقط تلاوت، که در همان شب عملی کرده بود.
۴. ماجرای گردنبند پربرکت
روزی پیرمردی مستمند نزد پیامبر خدا (ص) آمد. آن حضرت برای گرهگشایی از او، وی را به خانه فاطمه (س) راهنمایی کرد. بانوی خانه، نخست زیرانداز سادهای را که در اختیار داشت به او بخشید، و چون دید کافی نیست، گردنبند خود را نیز به او داد تا آن را بفروشد و نیازش را برطرف نماید. سرانجام گردنبند، با سلسلهای از مهر و کرامت، دوباره به دست پیامبر (ص) برگشت و حضرت، هم گردنبند را به زهرا (س) بازگرداند و هم غلامی را که آن را باز آورده بود آزاد کرد. یک قطعه زیور، سبب رزق، آزادی و کرامت چندین انسان شد.
۵. پذیرایی از مهمان در تنگدستی
در شبی دیگر، خانواده علی و فاطمه (علیهماالسلام) غذای اندکی در خانه داشتند. مهمانی به خانه وارد شد. حضرت زهرا (س) و امیرالمؤمنین (ع) تصمیم گرفتند کودکان را گرسنه بخوابانند تا مهمان شرمنده نشود و همان اندک غذا را در اختیار او گذاشتند. صبحگاه، وقتی پیامبر (ص) از ماجرا باخبر شد، از این میزان ایثار و مهماننوازی شگفتزده و متأثر گردید.
۶. مقدم داشتن دیگران، حتی بر همسر و فرزندان خویش
در روایتی آمده است وقتی حضرت علی (ع) از همسر گرامیاش پرسید که آیا غذایی در خانه هست، حضرت زهرا (س) فرمود:
«سوگند به خدا، امروز هیچ غذایی نیست، مگر آنکه شما را بر خود و فرزندانم مقدم داشتم.»
این جمله کوتاه، عصاره سالها زندگی مشترک بر مدار ایثار است؛ در خانهای کوچک اما آکنده از محبت و ترجیح دیگری بر خویشتن.
سیره حضرت زهرا (س) به ما میآموزد که:
در سالگرد شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها)، مرور این نمونهها، آیینهای در برابر ما میگذارد تا خود را در آن بنگریم:
اگر دلهایمان را با یاد این بانوی آسمانی و با تمرین بخشش و انفاق نورانی کنیم، امید آن است که اندکی به سیره او نزدیک شویم و از برکات دعای او در دنیا و شفاعت او در آخرت بهرهمند گردیم.
منبع:
حسین احسانیکیا، «ایثار و انفاق در سیره حضرت زهرا (سلاماللهعلیها)»، پایگاه فرهنگی راسخون، کد مقاله ۱۵۶۱۵۶۶
موسسه خیریه انوار آفتاب سالیان سال است که برای گره گشایی از مشکلات توانخواهان می کوشد؛ اگر شما هم مشتاق هستید تا در این را ما را همراهی کنید! عضو خبرنامه ما شوید تا طرح های خود را با شما در میان بگزاریم.
درباره ما
مؤسسه انوار آفتاب شامل سه مرکز آموزشی و توانبخشی اوتیسم که جهت آموزش کودکان طیف اتیسم و والدین ایشان و مرکز مثبت زندگی با 740 پرونده خانواده های نیازمند دارای فرزند معلول و آسایشگاه سالمندان و معلولین قم میباشد. آسایشگاه سالمندان و معلولین قم یکی از قدیمیترین و بزرگترین مراکز نگهداری و توانبخشی شبانهروزی کشور می باشد و با کمک مردم نیکوکار اداره میگردد.
راههای ارتباط با ما
در حافظه موقت کپی شد
آشنایی با انوار آفتاب